Omdat ik vaak vragen krijg over medische specialisten, heb ik hieronder een lijst ter uw gerief gemaakt die u naar believen kunt raadplegen. Maar e.e.a. is wel onder voorbehoud, want in de loop der tijd kunnen er altijd veranderingen optreden waarvan ik (nog) niet op de hoogte ben. Ik ben dus niet aansprakelijk voor afwijkingen in het gestelde en u blijft te allen tijde zelf verantwoordelijk voor uw keus en wordt dan ook opgeroepen zelf uw licht op te steken. Verder stel ik het op prijs om uw ervaringen (goed of slecht) te vernemen om dit weer te kunnen verwerken. Ook gegevens over nog niet opgenomen medici en instellingen zijn welkom. B.v.d.

Medici met goede reputatie op hun vakgebied (ervaringen pati�nten & div.collegae)
(gerangschikt naar op specialiteit en naam)

zie ook onderaan de gespecialiseerde buitenlandse medici & e.a. instellingen, centra, etc.
Maar ik teken gelijk hierbij aan, dat dit natuurlijk niet de enige goede medici zijn.
Het zijn wel degenen waarvan ik meerdere malen erg goede geluiden heb mogen vernemen.

- O -

echter nog wel een waarschuwende aantekening
ondanks de uitstekende reputatie willen enkele onderstaande artsen toch nog wel eens onnodig of voorbarig gebruik maken van CortisoneInjecties. Een enkeling vindt er niets verkeerds aan. Ik wil hiermee toch waarschuwen tegen de mogelijke gevaren die daaraan kleven.
zie daarvoor de artikelen Gevaar Cortisone Producten en Nog een artikel over Cortisonen (injecties)

- O -

Sport-Orthopaedie
Dr Alex Fi�vez, MediNova Kliniek Zestienhoven, Rotterdam, (www.medinovaklinieken.nl)
sportarts bij NAC en begeleider NOC-sporters

Ziekte van Albers-Sch�nberg of Osteopetrose;
Volgens een pati�nt zit de beste expertise in Nederland in het Erasmus M.C. in Rotterdam; m.n. prof. Pols en dr. Zillikens.

BUITENLANDSE SPECIALISTEN

BELGI�

1 met stip; het fenomeen op een zeer groot orthopaedisch gebied,
Dr Hans Mortel�, Antwerpen, (www.heup.be?),
(orthopedie-dr-mortele) / (orthoinfo) e-mail: hans.mortele (was hans.mortele@pandora.be)

PolsSpecialisten:
Dr L. Coenen en Dr Koen de Smet, St. Maartens Ziekenhuis, Mechelen
(dr de Smet ook in Pellenberg, Leuven/Mechelen); meer info: click�Heup�

SchouderSpecialisten:
Dr Philippe Debeer, UZ, Leuven (Pellenberg);
uitstekend chirurg met prima team, bijzonder goede kliniek met uiterst prettig en deskundig personeel volgens patien�nt (Fabien Cuypers); heeft een heel stuk over zijn behandeling geschreven (dossier bij mij). Lotgenotencommunicatie en nadere informatie: info.fab.cuypers@vt4.net of +32.(0)495.252525.
Dr van Glabbeek, AZU, Antwerpen
Dr Hens, verbonden aan orthopedie Waasland in St. Niklaas voor de meest geavanceerde operatie op dit gebied en bovendien heeft deze kliniek een contract met Zilveren Kruis-Achmea, die de operatie 100% vergoed.
De opname is 1 nacht / 2 dagen in een ziekenhuis in St. Niklaas - operatie duurt ong. 3 uur en = heel pijnlijk!
Dr Chris Smets, Elisabeth Ziekenhuis, Sijsele (bij Brugge);
afspr.buro +32-(0)50-728052, website www.ezs.zvl.org
ook gespec. in heup&wervelkolom.
Dr Somville, AZU, Antwerpen

Andere Belgische specialisten:
Dr van Ovost (enkel-/voetspecialist), Gent,
priv� kliniek: onafhankelijkheidslaan 19, tel. +32-(0)9-222.64.31
(heeft tijd voor en geeft aandacht aan pati�nt),
deelt praktijk met prof. Peter Burssens; operaties in het UZ
Dr Vissers (voetspecialist); Andr� Dumont Ziekenhuis, Stalenstraat, Waterschei

Spondylodese (vastzetten wervels) specialisten:
Dr R. Hes (neurochirurg) en dr B. Conix (orthopaed); beiden in Antwerpen

DUITSLAND

WervelKolom&Knie
Dr Hoogland, dr Dekker, dr Jurgen Toft (en dr Lo?) in M�nchen, (alphaklinik)
(idem methodiek als dr Iprenburg, Nederland, maar m.i. commerci�ler)

Kliniek, gespecialiseerd in SchouderProblematiek: ATOS, Heidelberg
(schulterchirurgie), evt. kunnen vooraf foto's opgestuurd worden.

ZWITSERLAND

Zwitserse Praktijk voor Osteopathie; Skjelbred, Schmerikon; gelegen aan de rechter ZuricherSeeUfer.

Universiteitskliniek "de Balgrist" in Z�rich; volgens een pati�nt 'de specialist/autoriteit op schoudergebied van Zwitserland' en bekend bij een Nederlandse fysiotherapeut, die 8 jaar in Zwitserland gewerkt heeft.

dr Beate Hintermann, Bazel; super chirurge (enkelproteses); otbase

Veel mensen (zeker lopers en wandelaar) hebben wel eens een blaar opgelopen. Vervelend, want met een irriterende en pijnlijke blaar op je voet loop je niet lekker meer. Het is dus belangrijk om te weten hoe je blaren kunt voorkomen. Maar wat is een blaar en hoe ontstaat die?

Hoe ontstaat een blaar?

Waar de blaar globaal ontstaat, weet iedereen wel; op/in de huid. Maar wat is 'huid' precies? Dit moet je weten voordat de 'blaar' verklaard kan worden. De huid bestaat n.l. uit een opperhuid en een onderliggende lederhuid met onderhuids bind- en vetweefsel.

Blaren ontstaan door mechanische wrijving, die bijv. kan optreden als je net nieuwe schoenen hebt aangeschaft, die (nog) knellen en schuren; maar ook door het gaan dragen van speciale 'sport'-steunzooltjes. Slecht zittend schoeisel, vocht en verkeerde sokken kunnen er ook debet aan zijn.

De plaats waar blaren heel vaak of meestal optreden zijn de hiel, de bal van de voet en de grote teen. De opperhuid en lederhuid kunnen door de wrijving van elkaar loslaten, waardoor er als het ware een wond in de huid zelf ontstaat, die gevuld kan zijn met geelachtig wondvocht of bloed. De diepte waar de huidlagen van elkaar los raken is bepalend voor het soort vocht waarmee de blaar gevuld wordt.

Indien de blaar ontstaat in de oppervlakkige lagen, wordt de ruimte gevuld met geel wondvocht. Ontstaat de blaar echter in de diepere lagen van de lederhuid, dan wordt de ruimte gevuld met bloed.

Het voorkomen van blaren

Iets over sokken

Zowel het materiaal waarvan de sokken zijn gemaakt, als de manier waarop, is uitermate belangrijk voor het voorkomen of ontstaan van blaren. Hardloopsokken bestaan meestal vezels van gemengde samenstelling; dit om de voordelen van de verschillende materialen met elkaar te combineren. De katoenen sok heeft veel voordelen. Ze zijn overal te koop, niet gek duur, sterk, zeer goed en op hoge temperatuur wasbaar. Katoen is niet warmte-isolerend en zal daarom koel aanvoelen, welke eigenschap nog versterkt kan worden door de sok te 'ruwen'.
Door vermenging met andere vezels kunnen nog ander eigenschappen verkregen worden, o.a.: pasvorm, kreukherstellend, vochtregulerend. Dit laatste heeft als voordeel dat de sok sneller droogt. Sokken die hoofdzakelijk bestaan uit synthetische stoffen (nylon, acryl, polyester) zijn wel sterker en goed wasbaar, maar nemen veel minder vocht op (niet vochtregulerend). Ze voelen ook vaak minder comfortabel aan.

Behandeling

Een blaar moet - al lijkt het een onbelangrijk ongemak - goed verzorgd worden, want er is altijd een aanzienlijke kans op infecties en ontstekingen. De blaar kan, indien mogelijk, het beste intact gelaten worden. Deze dekt dan de huidwond dusdanig af, dat infecties worden voorkomen, want wondvocht en vooral bloed zijn een prima voedingbodem voor bacteri�n.

Wanneer een blaar toch stukgelopen is of doorgeprikt moet worden, is het zaak deze uiterst hygi�nisch te verzorgen. Als de blaar - die strak gespannen staat - toch doorgeprikt moet worden, omdat hij naar verwachting toch door zal breken, kan dat het beste aan de buitenkant van de blaar gebeuren. Dit kan het beste met een speciale (steriele) blarenprikker. Is die niet aanwezig kan een ander scherp voorwerp (naald, scherp mesje) gebruikt worden, dat wel eerst gedesinfecteered moet worden [in vlam of met desinfectiemiddel (alcolhol, sterilon of betadinejodium)]. Daarbij moet niet vergeten worden om de rand rondom de wond ook te desinfecteren.

Wanneer de blaar is doorgeprikt, moet deze voorzichtig leeggedrukt worden, zodat het velletje boven de blaar intact blijft en als bedekking hiervan kan dienen. Deze zal in de loop van enkele dagen indrogen en vanzelf afvallen. Trek echter het vel nooit weg, want dan is de kans groot, dat hiermee ook de huid rondom de blaar inscheurt en een wondje oplevert dat toch nog kan gaan infecteren. Laat het eventueel wegknippen aan de pedicure over.

Het is zaak om na het doorprikken en wederom desinfecteren de blaar (dakpansgewijs) af te plakken met leukoplast of sporttape. Indien er kans bestaat (en dat is meestal zo) dat met het verwijderen van de taping ook het beschermende huidstukje meegetrokken wordt is het raadzaam om daaronder een niet-hechtend gaasje o.i.d. te leggen. Eventueel kan zo mogelijk op de ex-blaar een stukje speciaal daarvoor ontwikkeld wondpleister aanbrengen, dat als een tweede huid fungeert, zoals b.v. duoderm, compeed en second skin. Echter deze zijn vrij kostbaar en daarom ook vaak niet voorhanden. Bovendien kunnen ze op vochtige voeten soms slecht hechten.

Toch ontstoken?

Ondanks alle voorzorgen kunnen blaren toch ontstoken raken. Dat is te merken doordat de pijn toeneemt, de huid rondom de blaar en de blaar zelf warm wordt en er (gele) pus uit de blaar loopt. Als dat het geval is, kan je niet anders dan rust geven en tijdelijk dus niet meer lopen (daarmee bedoel ik hardlopen en trimmen). Fietsen is vaak nog wel mogelijk. Het is aan te bevelen om met zo'n ontsteking de dokter te bezoeken. Die zal mogelijk de blaar eraf knippen, ontsmetten en verder behandelen.

- PREVENTIE is de beste REMEDIE -

Onderstaand artikel is overgenomen uit "DokterDokter".

Wat is het?

Een likdoorn oftewel eksteroog of clavus genoemd is een pijnlijke eeltplek, die zich meestal aan de voet bevindt. Deze aandoening komt bij vrouwen vaker voor dan bij mannen. Dat komt omdat veel vrouwen te nauwe schoenen dragen. Meestal ontstaat een likdoorn bovenop een teengewrichtje omdat daar de schoen op drukt. Likdoorns bevinden zich ook vaak tussen de kleine teen en de teen ernaast. In het dagelijks gebeuren is het al een vervelende aandoening, maar voor sporters extra lastig, omdat er ook sprake is van verhoogde belasting en dus pijnlijker.

Hoe zijn ze te herkennen?

Een likdoorn is wigvormig en er zijn duidelijk grenzen met de normale huid waar te nemen. De plek is maximaal enkele millimeters groot, maar kan daarentegen wel behoorlijk pijnlijk zijn.

De meest voorkomende plaatsen zijn:
- onder de voetzool
- boven op de tenen
- tussen de tenen (vaak tussen de kleine teen en de teen ernaast)

Likdoorns voelen over het algemeen hard aan, maar er bestaan ook zachte likdoorns. Het is vaak lastig om een likdoorn van een voetzoolwrat of van eeltvorming te onderscheiden. Een voetzoolwrat vormt ook eelt rondom zich. Als u hierbij het eelt voorzichtig verwijdert bijvoorbeeld met een vijl, komt de kern vrij. Centraal bij voetzoolwratten zijn kleine zwarte puntjes aanwezig, puntbloedinkjes, die kenmerkend zijn voor een wrat. De huidlijnen lopen hierbij niet door. Als alleen sprake is van eeltvorming, lopen de huidlijnen wel door. Bij een likdoorn zijn geen zwarte puntjes aanwezig. In het midden is vaak makkelijk wat weefsel weg te krabben. Een likdoorn bevindt zich altijd boven een benig gedeelte van de voet.

Hoe ontstaat ze?

Een likdoorn ontstaat als gevolg van het extra groeien van de huid (verhoorning) op plaatsen waar veel druk wordt uitgeoefend, of die onderhevig zijn aan wrijving.

Verhoorning
Verhoorning is een normaal proces dat leidt tot bescherming van de huid. Op plekken die veel belast worden, ontstaan eeltplekken als gevolg van een toegenomen verhoorning. Kleine eeltplekken komen bij haast iedereen voor. Deze zijn onschuldig, pijnloos en hoeven niet behandeld te worden.

Toename verhoorning
Wanneer op bepaalde plekken van de voet overmatig veel druk wordt uitgeoefend, treedt extra verhoorning op. De eeltlaag wordt hierdoor dikker en kan een branderig gevoel geven. Dit is nog geen likdoorn. Een branderige eeltplek kunt u zelf behandelen met een zalfje met salicylzuur of laten behandelen door de pedicure.

Likdoorn
Wanneer een kleine plek op de voet onderhevig is aan overmatige druk of wrijving, ontstaat daar een extra hoeveelheid eelt. Door druk van buitenaf (schoenen) kan dit eelt zich niet aan de buitenkant ontwikkelen, maar wordt in de huid geduwd. Deze eeltpit drukt op andere structuren in de voet, met name op het bot, en is daardoor pijnlijk. Een likdoorn kan onder andere ontstaan door:
- verkeerde schoenen (te nauw, te spits of te hoge hakken)
- ouder worden (dunnere huid, veranderingen in gewrichten, suikerziekte)
- herhaaldelijke belastende bewegingen (karate, hardlopen, gereedschap)
- standsafwijkingen van de voet - onvoldoende verzorging

Is het ernstig en wat kunt u verwachten?

Een likdoorn kan steeds pijnlijker worden en verdwijnt meestal niet vanzelf. Er is een aantal manieren waarop u zelf een likdoorn kunt behandelen. U leest hier meer over onder het kopje 'Wat kunt u er zelf aan doen'.
Wanneer u er zelf niet in slaagt om de likdoorn te verwijderen, kunt u uw huisarts raadplegen. Naast het behandelen van een likdoorn is het belangrijk om na te gaan wat de oorzaak zou kunnen zijn. Zolang deze oorzaak blijft bestaan, zal een likdoorn blijven terugkeren. U leest meer over de oorzaken van het eksteroog onder het kopje 'hoe ontstaat het'. Wanneer u zelf de oorzaak niet kunt achterhalen, kunt u overleggen met uw huisarts.
De meeste oorzaken van een likdoorn zijn eenvoudig op te lossen, bijvoorbeeld door goede schoenen te dragen met eventueel een inlegzooltje. Een inlegzooltje kunt u laten maken bij een podotherapeut. In een heel enkel geval is een operatie nodig, waarbij een klein stukje bot wordt weggehaald. Maar meestal kan een (gediplomeerd voetkundige oftewel pedicure) hier een oplossing brengen.

Wanneer naar de huisarts?

Wanneer zelfzorg en algemene adviezen geen resultaat bieden, neemt u dan contact op met uw huisarts.

Wat kunt u er zelf aan doen?

Likdoorns kunt u op een aantal manieren zelf behandelen:

De voet ontlasten
Als de oorzaak van uw likdoorn niet wordt weggenomen, zal de likdoorn opnieuw ontstaan. Wanneer u herhaaldelijk last heeft van likdoorns, is het verstandig om uw voet te ontlasten. Dat kunt u doen door goede schoenen te kopen, likdoornringetjes te gebruiken (verkrijgbaar bij de drogist) of door ontlastende zooltjes te gaan dragen.

Zalf, tinctuur of pleisters gebruiken Wanneer voetbaden niet het gewenste effect hebben, kunt u de likdoorn week maken met een zalf of tinctuur waar salicylzuur inzit. Deze zalf kunt u zonder recept bij de apotheek of de drogist halen. Salicylzuur is een bijtend middel en daarom is het belangrijk dat u de gewone huid rondom de likdoorn beschermt met een laagje vaseline. Na ��n of twee dagen kunt u met een scherp mesje het eelt verwijderen. Er zijn ook likdoornpleisters verkrijgbaar die hetzelfde effect hebben. U kunt deze middelen het beste 's avonds aanbrengen.

Voetbaden nemen
U kunt het eksteroog verweken (zacht maken) met warme voetbaden, eventueel met soda. Na het voetbad haalt u voorzichtig met een scherp mesje de bovenste laag eelt eraf. Het dieper wegsnijden van het eelt kunt u het beste aan uw arts overlaten.

Algemene adviezen en voorzorgsmaatregelen

Likdoorns zijn vaak eenvoudig te voorkomen door op een aantal dingen te letten.

Goede schoenen dragen
Draag goed passende schoenen. Te nauwe schoenen geven drukplekken en wijde schoenen geven wrijving. Zorg dat uw hak goed stevig wordt omvat door de schoen en dat uw tenen genoeg ruimte hebben. Draag daarom liever geen schoenen met spitse neuzen of hoge hakken.

Goede verzorging
Een goede verzorging van uw voeten maakt de kans op likdoorns kleiner. Met name voor ouderen is deze verzorging lastig. In dat geval kunt u de hulp van een pedicure inschakelen.

Goede controle
Bij oudere mensen met suikerziekte is een regelmatige controle van de voeten belangrijk.

- VOORKOMEN is beter dan GENEZEN -

Een stressfractuur is een breuk van of barstjes/scheurtjes in een bot, ontstaan door vermoeidheid c.q. overbelasting. Dit is zeker in de sport geen onbekend verschijnsel. Een marsvoet is zo'n stressfractuur. Het is vaak een breuk van of barst/breuk in ��n van de middenvoetsbeentjes - maar kan zich ook op een andere plaats voordoen - en komt vaak voor bij personen die vaak en lang wandelen en dan ook nog op ondeugdelijk schoeisel en bij voetafwijkingen, zoals bijv. doorgezakt dwarsgewelf.
Maar ook bij sporters met een te zwaar en overbelast trainingsprogramma komt het nogal eens voor. Vooral bij sprongsporten; b.v. hoog-/verspringen, volleybal, tennissen, maar ook andere veld en zaalspelen; vul maar aan.

Het kwam vooral veel bij soldaten voor, die lange marsen moesten maken op stugge legerschoenen, waaraan de voeten niet gewend waren en eigenlijk totaal ongeschikt om daarop zo lang te lopen. Daar komt dan ook de naam 'marsfractuur' later 'marsvoet' vandaan.

Nu zie je het nogal eens voorkomen bij (vooral beginnende amateur) lange afstandslopers en deelnemers aan de 4-daagse. Andere risicogroepen zijn o.a. jeugdigen, waarbij het skelet nog niet volledig is volgroeid en dus niet volledig belastbaar is en vrouwen met een lage botdichtheid.

Deze aandoening is berucht omdat ze ook het gewoon lopen belemmeren en soms verhinderen en zo lang aanhouden en op kunnen blijven spelen. Anders dan bij een totale botbreuk zijn de haarscheurtjes trouwens vaak moeilijk te herkennen en worden op een gewone foto niet goed zicht baar en soms over het hoofd gezien.
Dit trauma [breuk/barst/(micro)scheurtjes] kan ontstaan in normaal bot, bij overigens normale personen, meestal door overbelasting; de belasting op het bot is te hoog of het bot is te zwak voor de gevraagde inspanning.

Zoals al gezegd kan het in principe bij elk botje in de voet voorkomen. Maar een haarscheurtje in de voetwortel (het botstuk meer naar de enkel) is een zeer vervelende. Hierbij treedt dan meestal ook een plaatselijke zwelling op en wordt er een drukpijn ervaren; vrijwel dezelfde verschijnselen als bij een normale distorsie. Het wordt dan ook vaak niet als zodanig herkend.

De pijn wordt speciaal bij loopsporten opgewekt bij de voetafwikkeling. Vaak genoeg bestaat er in rust geen pijn, daarom is het ook zo verraderlijk; je merkt er doorgaans in het begin niet veel van tot het te laat is en het scheurtje reeds tot een breuk is overgegaan.

PREVENTIE - ONDERZOEK - PROCES

Bij vermoeden van de mogelijkheid van een (latent aanwezige of dreigende) marsvoet is het raadzaam om nader onderzoek te laten verrichten. Hierbij kunnen ultrageluid en r�ntgenfoto's de diagnose vaak - maar niet altijd - bevestigen. Bij aanhoudende klachten en twijfel over de juistheid van de diagnose is geavanceerder [of contrastonderzoek (technetium-scan), CT- of MRI-scan] onderzoek vereist.

Wanneer men dit letsel eenmaal heeft opgelopen, zal alleen een steunende bandage of in hardnekkiger en ernstiger gevallen voor 4-6 weken gips en relatieve rust de therapie zijn. Met relatieve rust bedoel ik niet 6 weken met de benen op de bank, maar de getroffen voet ontzien, dus niet of zo weinig mogelijk belasten. Het blijven bewegen is noodzakelijk om de conditie niet al te veel te verliezen en verstijving van spieren en gewrichten zoveel mogelijk tegen te gaan.

HERHALINGSKANS VERKLEINEN

Verder is het van belang om de conditie weer geleidelijk op te bouwen, anders is de kans dat het acuut terugkomt, recidief wordt of overgaat in een chronische aandoening voorspelbaar. Is er sprake van botontkalking, is het aan te bevelen om extra Calcium en vitamine D tot u te nemen. Maar bespreek dit wel eerst even met uw huisarts, want in sommige gevallen is het gewenst om een botdichtheidsmeting te laten verrichten. Ook wordt er door verschillende kanten het gebruik van de middelen Glucosamine en Chondro�tine gepropageerd. Glucosamini zou de homogeniteit/botdichtheid van het bot verbeteren en chondro�tine zorgen voor meer aanmaak van het kraakbeen. Een andere keer zal ik wel een artikel over dat botafbraakproces plaatsen; let maar op de log's.

RESUM�

Normaal geneest een gewoon vermoeidheidsbreukje binnen 4 tot 6 weken, maar in sommige gevallen kan dat wel oplopen tot 3 maanden. Als u deze blessure meer dan eens achter elkaar heeft gehad kan het erop duiden, dat:
1. oude botscheur niet goed vastgegroeid.
2. het botscheurtje op een ongelukkige plaats zat, dat door een gebrekkige doorbloeding niet volledig genezen is of er verschuiving is opgetreden tussen de gebroken botdelen.
3. de botopbouw niet bestand is tegen gewenste belasting.
4. de belasting te groot is voor de botstructuur.
5. er sprake is van oververmoeidheid of overbelasting/overtraining.
6. er sprake is van voet- en/of schoeiselproblematiek
7. botontkalking (vrouwen i/d overgang); onvolgroeid skelet (jeugdigen)
8. te geringe botdichtheid (homogeniteit).

De bij punt 1 en 2 genoemde situaties vereisen een nader specialistisch onderzoek. Het is dan ook raadzaam in dat geval opnieuw naar een orthopeadisch chirurg te gaan (dezelfde of ander) of eens een sportarts te raadplegen. Weet u er geen, dan kunt u een (zonder verwijzing van uw dokter) een afspraak maken bij een SMA (SportMedischAdviescentrum) of SMC; te vinden in de Gouden Gids. Veel verzekeringen vergoeden (gedeeltelijk) de (eerste) consulten. Het voordeel hierbij is dat zij zo nodig ook direct door kunnen verwijzen naar bepaalde specialisten en de ook aldaar werkzame sportfysiotherapeut.
Naast het consulteren van een orthopaed, kan in eerste instantie ook heel goed een podotherapeut ingeschakeld worden voor onderzoek, behandeling en advies. Nadere info op de site van Nederlandse Vereniging van Podotherapeuten of van o.a. de therapeuten Lieke Schuts en Monique van der Kaa

Metatarsalgie

Algemene benaming voor allerlei klachten onder de voet, m.n. de middelvoetsbeentjes. Het betreft doorgaans pijn in de middenvoet of de bal van de de voet kan o.a. berusten op het feit, dat het middenvoetsbeentje van grote teen korter is dan de overige middenvoetsbeentjes. Daarbij worden de kopjes van de 2e, 3e en 4e middenvoetsbeentjes overbelast. Dat komt voor bij de platspreidvoet, holspreidvoet, hallux valgux en bij diverse sport- en beroepsletsels.

Morton's Neuralgie

een beruchte gezwollen en vaak ontstoken zenuwknoop.
Deze is buiten pijn, vaak al te herkennen aan een voelbare en ook hoorbare 'klik' als een voetdeel beweegt t.o.v het andere deel (het zgn Mulder's sign). Er wordt wel beweerd, dat het trauma zich enkel bevindt tussen de 3e en 4e middelvoetsbeentje, maar in feite kan het tussen alle middelvoetsbeentjes voorkomen.

Soms wordt t.h.v. de kopjes van de middenvoetsbeentjes een zenuw ingeklemd. Daarbij zal de pijn in enkele tenen uitstralen. Het dragen van breder schoeisel of corrigerende inlegzolen zijn soms voldoende zijn de klachten te doen verminderen of helemaal weg te nemen. Anders is operatieve verwijdering te overwegen.
Injecties wijs ik om verschillende redenen af. Ten eerste lossen die het probleem niet op. Ten tweede werken ze een natuurlijk genezingsproces tegen. Ten derde loop je het risico dat er onbedoeld een verkeerde zenuw geraakt en beschadigd wordt, met alle gevolgen van dien. Slechts bij hoge uitzondering - in geval van een hardnekkige acute ontsteking - is het nog voor een enkele keer te verdedigen en toe te passen. Maar lees eerst maar eens de artikelen "Gevaar Cortisone Producten" en "Nog een artikel over Cortisonen (injecties)"; te vinden in de categorie 'Algemene Informatie'.

Tip uit de RunnersWereld: Behandel de blessure met ijs, neem rust en draag bredere schoenen. Om de middenvoetsbeentjes te spreiden, kan een zooltje/kussentje, dat de middenvoetsbeentjes ondersteunt, onder de voetboog net achter de botten van de bal van de voet in de schoen geplaatst worden. Als het zooltje na een tijdje niet meer comfortabel aanvoelt, moet u het weer in de juiste positie leggen.

Blootsvoets lopen kan helpen. Als het goed aanvoelt, loop dan in huis zoveel mogelijk op blote voeten en als het even kan op het rulle zand van het strand. Veel vrouwenschoenen verergeren deze blessure. Raadzaam is om dan goede sportschoenen te dragen.

(andere voetaandoeningen, zie ook: Voetelogie deel I en Voetelogie deel II

Naast het consulteren van een orthopaed en/of neurloog, kan in eerste instantie ook heel goed een podotherapeut ingeschakeld worden voor onderzoek, behandeling en advies. Nadere info op de site van Nederlandse Vereniging van Podotherapeuten of van de therapeuten Lieke Schuts en Monique van der Kaa

- VOORKOMEN is beter dan GENEZEN -

Oorzaken
Een stekende pijn onder het hielbeen wordt veroorzaakt door een ontsteking of een gedeeltelijke of totale ruptuur van de fascia plantaris (voetgewelfband ) die onder in de voet loopt. Het is een veel voorkomende oorzaak van hielpijn bij hardlopers. De pijn kan plotseling optreden bij de training wanneer de band scheurt, maar kan ook geleidelijk in de loop van vele dagen ontstaan. Gewoonlijk is er enige zwelling.

De fascia plantaris loopt van de onderkant van het os calcaneus naar het os cuboideum en de phalangen l tot V. Hij dient als elastische steun van de onderkant van de voet, in het bijzonder van het voetgewelf. Wanneer er heel veel druk op de voetzool wordt uitgeoefend - zo veel dat de tenen zich spreiden en het voetgewelf wordt weggedrukt - kan de band overrekt worden en soms scheuren. Dat kan vier oorzaken hebben:

- Plotseling krachtig omdraaien waardoor grote druk op de weefsels aan de onderkant van de voet wordt uitgeoefend.
- Schoenen die het voetgewelf onvoldoende steunen in combinatie met sterke belasting.
- Schoenen waarvan de zolen niet soepel genoeg zijn.
- Voeten met een te sterke pronatie.

Mensen die hieraan lijden - dat wil zeggen dat hun voeten bij het lopen afplatten en naar binnen kantelen - hebben meer kans op een ruptuur van de fascia plantaris. Door het inzakken van het voetgewelf en het spreiden van de tenen wordt de band extra belast. Orthopedische voorzieningen, zoals steunzolen, kunnen dit verhelpen. Ook al vindt er geen ruptuur plaats, bij langdurige sterke belasting kan door deze oorzaken ook overrekking van de fascia plantaris optreden.

Dit syndroom is zelden een enkelvoudig letsel. Eerst zal de pijn draaglijk zijn. Na afloop van de training of wedstrijd zal de hiel stijf worden en men zal een beetje mank lopen. De toestand wordt geleidelijk erger en ten slotte wordt normaal functioneren door de pijn onmogelijk.
Omdat men - ook al doet men niet meer aan sport - toch elke dag moet lopen, blijft het letsel regelmatig belast. De pogingen van het lichaam tot herstel worden steeds weer onderbroken. Het hele gebied begint ernstige ontstekingsverschijnselen te vertonen en de pijn wordt ondraaglijk.

Diagnose en behandeling
De diagnose is niet zo heel moeilijk te stellen en ligt voor de hand bij bovengenoemde klachten in combinatie met frequente sportbeoefening.
Om precies de plek waarde pijn zit aan te duiden prikt de pati�nt met zijn vinger in de onderkant van de hiel en vaak is dat precies de plek waarde fascia plantaris aan het os calaneus aanhecht. Die plek ligt ongeveer 2,5 cm voor de achterrand van de hiel. 's Morgens is de hiel erg stijf, vaak kan men de badkamer slechts hinkend bereiken. De pati�nt heeft zelf al gemerkt dat langere perioden van rust de pijn doen verminderen en dat gebruik de zaak verergert.

Bij het onderzoek blijkt hevige drukpijn te bestaan boven de aanhechtingsplaats van de band. Er is een verdikking te voelen, het gevolg van zwelling en ontsteking. Op de tenen staan is pijnlijk evenals op de hielen lopen. In beide gevallen wordt de fascia plantaris belast. Het hielbeen zelf is niet pijnlijk en aan de huid is niets te zien.
Op r�ntgenfoto's is meestal een normaal hielbeen te zien, waaraan een uitsteeksel zit dat van het laagste punt van de hiel enkele millimeters vooruit steekt, precies op de plaats waarde band aanhecht. Daarom wordt deze kwaal ook wel hielspoorsyndroom genoemd. Aan de hand van het r�ntgenbeeld kunnen andere botafwijkingen zoals een bottumor of een fractuur worden uitgesloten.

Echte Hielspoor

De voornaamste behandelingsmethoden zijn:
- stoppen met de sportbeoefening;
- in de acute fase het aangedane gebied koelen met ijs;
- statische rekkingsoefeningen als preventieve respectievelijk als revalidatie oefening uitvoeren
- ontlastende bandages aanleggen, eventueel inlegzooltjes en thermosokken dragen;
- controle van de schoenen: verminderen ze de belasting van de fascia plantaris?

Zijn de zolen te stijf of te zacht? Vaak zal een verandering in de soort zool duidelijke verlichting geven.
Als verandering van schoeisel niet helpt wordt een orthopedisch hulpmiddel zoals een steunzool voorgeschreven, waardoor het voetgewelf van buitenaf wordt gesteund en waardoor de band wordt ontzien.
De pati�nten krijgen een hielkussentje van ongeveer 6 mm dikte in hun schoen. Er zijn hardlopers die baat vinden bij hielcups. Als alle schoenveranderingen niet helpen moet een (sport)arts worden geconsulteerd.

Ontsteking van de slijmbeurs aan de achterkant van de hiel

Oorzaken
Er zijn sportlieden waarvan het os calcaneus aan de dorsale zijde enigszins afgevlakt is is in plaats van wigvormig naar het aanhechtingspunt van de achillespees. Een sportschoen drukt dan hard tegen een van de scherpe hoeken van het os calcaneus. De grote druk op een kleine plek veroorzaakt irritatie.
Ook bij een normale vorm van het os calcaneus kan dit voorkomen ten gevolge van frictie door slecht zittend schoeisel.

In ernstiger gevallen ontstaat een ontsteking van de slijmbeurs die tussen de achillespees en het os calcaneus ligt. Als die ontsteking lang bestaat, verdikt de wand van de slijmbeurs en de hele bursa wordt groter. De vergrote bursa ziet eruit als een knobbel boven aan het os calcaneus, naast de achillespees. Dit soort knobbels komt vooral voor bij schaatsers, ski�rs en langeafstandlopers. Een slijmbeursontsteking (bursitis) kan ook ontstaan door het dragen van schoenen met te hoge hakken (vandaar de Engelse term: 'pumpbump').

De druk van de schoenen op die plek is de oorzaak ervan. Voeten met een zeer hoog voetgewelf, die meestal onvoldoende pronatie en vervlakking van het gewelf vertonen en voeten die juist een heel laag gewelf hebben, zijn voor deze slijmbeursontsteking het meest gevoelig.

Diagnose en behandeling
De verschijnselen van een plaatselijke verdikking ontstaan geleidelijk. Het duurt ongeveer twee tot drie maanden voor de knobbel erg pijnlijk wordt. In het begin is hij enigszins sponsachtig, een gevolg van de ontsteking. Door de voortdurende irritatie wordt de plek harder. In dat stadium wordt het dragen van de sportschoenen erg pijnlijk.

Bij onderzoek blijkt dat de knobbel, die soms de vorm heeft van een komma, drukgevoelig is. Er zijn grote knobbels die weinig pijn doen en kleine die heel erg gevoelig zijn. Dat is afhankelijk van de ernst van de slijmbeursontsteking. Bij het hardlopen blijkt de hiel star te worden gehouden.

De beste behandelingsmethoden zijn:
- Ontstekingremmende middelen toedienen.
- Een steunzool voorschrijven.
Bij iemand met platvoeten moet de steunzool die het voetgewelf moet ondersteunen op maat worden gemaakt. Hiertoe wordt een afdruk van de voet gemaakt.
- Op de plek van de knobbel het leer van de schoen laten oprekken door een schoenmaker die daar de apparatuur voor heeft, zodat irritatie door slecht zittend schoeisel wordt uitgeschakeld.
- Achter in de schoen een laag zacht materiaal (schuimrubber) plakken met een opening op de plek van de knobbel, zodat de druk op de ontsteking kleiner wordt.
- Er zijn verschillende fysiotherapeutische mogelijkheden ter behandeling van een bursitis.
- Als bovenstaande maatregelen falen, dan is consultatie van een (sport)arts gewenst.

Ontsteking van de slijmbeurs van het hielkussen

Oorzaken
Het hielkussen is opgebouwd uit kleine hokjes die met vet zijn gevuld. Bij het lopen vangt het de schokken op en het stelt de huid in staat over het hielbeen heen en weer te glijden. Tussen dit hielkussen en het hielbeen ligt een slijmbeurs die ongeveer zo groot is als de eerdere rijksdaalder. Ook die fungeert als glijvlak.

Die slijmbeurs kan ontstoken raken. De oorzaak is meestal ouderdom of acute stress, zoals bij een sprong van te grote hoogte of bij een sprong waarbij verkeerd op een harde ondergrond wordt neergekomen. Het komt meer voor bij basketbalspelers dan bij hardlopers, meer bij mannen dan bij vrouwen.
De slijmbeursontsteking bij de achillespees komt tweemaal zo vaak voor.

Diagnose en behandeling

De pijn van deze slijmbeursontsteking zit recht onder de hiel. Vooral drukpijn is significant. De pijn bevindt zich een klein eindje achter de aanhechtingsplaats van de voetgewelf band.
Als de slijmbeurs ontstoken is kan er een verdikking worden gevoeld. Het is zo pijnlijk dat de pati�nt gewoonlijk hinkt. Ook staan is pijnlijk. In ernstige gevallen is hardlopen onmogelijk. Op r�ntgenfoto's zijn geen afwijkingen te zien, want de botten zijn normaal.

De behandeling houdt in: zeker twee weken niet trainen en rust voor het geblesseerde been. In het hakgedeelte van de schoen kan een viltkussentje van 6 mm worden gedragen. Dit vergemakkelijkt het lopen. Als dit alles, eventueel aangevuld met fysiotherapeutische behandelingen, niet helpt dan consultatie van een (sport)arts.

Soms blijkt de bursitis zo hardnekkig, dat operatief ingrijpen noodzakelijk is. Bij operatief ingrijpen wordt de bursa weggenomen en het bot glad gemaakt. In het algemeen geldt dat wanneer bij een behandeling een stukje vilt of ander hulpmiddel onder de hiel wordt gedragen, dit aan beide zijden dient te gebeuren om een asymmetrische stand te voorkomen.

Bekijk ook nog eens het eenvoudiger artikel 'Hielspoor'.

- VOORKOMEN is beter dan GENEZEN -

WAT IS HET?

Ja, wat is het dan wel? In feite is het een botaanwas onder de hiel, een uitsteeksel in de vorm van een soort haakje (spina calcanei). Deze drukt dan op de peesplaat en veroorzaakt een irritatie hieraan dat uiteindelijk overgaat in een ontsteking.
Ter plekke van het hielspoor is een kleine maar zeer drukpijnlijke plek aan te wijzen, die ook een stekende pijn onder het hielbeen veroorzaakt.
Deze aandoening komt vooral veel bij hardlopers voor en speciaal bij hen die geen goede dempende schoenen dragen en daarmee ook nog eens geregeld op een harde ondergrond lopen. Deze blessure kan zover gaan dat zelfs de peesplaat scheurt.

Andere factoren die meespelen zijn: schoenen die het voetgewelf niet goed ondersteunen, voeten met een te sterke pronatie (teveel lopen op binnenkant voet), doorgezakte- en spreidvoeten, langdurige overbelasting en het regelmatig, plotseling en krachtig omdraaien op de hiel, waardoor er grote druk/rek op de weefsels onder de voet wordt uitgeoefend.

Ook al is er geen sprake van een ruptuur (scheur) kan bij langdurige overbelasting ook overreking van de fascia plantaris optreden. Dat is zelden een op zichzelf staand nog eenvoudig letsel. De pijn zal eerst nog wel draaglijk zijn en de hiel na de inspanning (training/wedstrijd) stijf worden en men een beetje mank kunnen gaan lopen. Maar de situatie wordt gaanderweg geleidelijk erger en is normaal functioneren ten slotte door de pijn totaal onmogelijk.
Omdat men nu eenmaal - ook al doet men niet aan sport - in het dagelijks leven toch elke dag moet lopen, blijft het letsel ook continu belast worden en zullen alle pogingen van het lichaam om tot herstel te komen steeds opnieuw onderbroken en ge�limineerd worden. Dan begint het hele gebied ernstige ontstekingsverschijnselen te vertonen en de pijn ondraaglijk te worden.

WAT IS ER AAN TE DOEN?

Nu ja, het opheffen van de bovenstaande factoren. Verder kan er een speciale inlegzool met een gat ter plekke van de pijnplek of gelkussentje in de schoen gelegd worden of een speciale taping met een padje met uitsparing op de hiel aangelegd worden. Daarbij kan de hak een centimetertje verhoogd worden; maar dan wel onder beide schoenen, om disbalans en scheef lopen te voorkomen, wat weer voor bijkomende problemen kan zorgen. Als ondersteunende behandeling kan ook een speciale taping worden aangelegd waardoor de spanning op de peesplaat onder de voet (fascia plantaris) kan worden verminderd. Dit dient wel door minstens een sportfysiotherapeut of sportmasseur te geschieden.

Ook moet de hiel regelmatig - d.w.z. dagelijks, meerdere malen per dag - gekoeld worden. De beste manier is icen. Zie daarvoor dat onderdeel in het artikel over 'Zweepslag/spierscheur' door te klikken op zweepslag en voor meer info over koelen op koelmethodes.
De kuitspieren moeten ook goed gemasseerd en gerekt worden om de spanning op de achillespees te doen afnemen. En verder, zoveel mogelijk ontzien en weinig mogelijk belasten. Ga andere voor de voet minder belastende sporten doen, zoals zwemmen en fietsen, om de conditie zoveel mogelijk op peil te houden.

Laat je in elk geval nooit verleiden tot ontstekingsremmende en pijnstillende injecties. Dat is voor de arts de gemakkelijkste manier om het probleem te omzeilen. De pijnstiller maskeert de pijn en de ontstekingsremmer zal in eerste instantie iets helpen, maar werkt op den duur het natuurlijk genezingsproces tegen. Bovendien beschadigen injecties nogal eens de zenuwen, met navenante gevolgen (pijn/gevoelloosheid/bewegingbeperkingen) die soms pas na lange tijd verdwijnen, maar er is ook een kans op blijvende schade. Bezint voor u begint!

Zie ook het artikel 'HielspoorSyndroom (uitgebreid artikel)'.

- PREVENTIE is de beste REMEDIE -

(bekijk ook eens Voetelogie deel I)

Door Ed Hendriks

Inleiding

Bij normaal dagelijks gebruik kan er al het nodige misgaan. Daarover is in het vorige artikel al het nodige gezegd. In dit artikel worden de overige aandoeningen behandeld, die m.n. door en/of bij beweging en sportbeoefening klachten kunnen geven. Het zijn aandoeningen die vooral op jongere leeftijd voorkomen.

Onderwerpen die achtereenvolgens zullen worden behandeld, zijn:
* Blaren
* Fasci�tis Plantaris
* Hielspoor
* Ziekte van Sever-Schinz
* Ziekte van K�hler / Freiberg
* Marsfractuur
* Jones-Fractuur
* Tendovaginitis crepitans of stenosans
* EnkelbandLetsels
* Morton's Neuralgie
* Tarsale TunnelSyndroom

Blaren

Huidproblemen kunnen in de vorm van blaren op elke plaats ontstaan waar abnormale wrijving optreedt; ook onder nagels en dik eelt.
Blaren onder de nagel doen daarbij vaak aan een nagelriemontsteking denken.
Behandeling van blaren moet bij voorkeur door een ervaren iemand gebeuren.

Als men dan nog lang moet lopen, zoals tijdens een wandeltocht, moet de doorgeprikte blaar dakpansgewijs worden afgeplakt met leukoplast (zonder wondkussen) of sporttape. Dat wordt tenslotte met weinig talkpoeder bestrooid om het plakken aan de sokken te voorkomen.

Als de huid erg week is en over een groter oppervlak beschadigd, kan het beste een plak DuoDerm worden gebruikt. Om de plak tijdens het wandelen op de plaats te houden, wordt daarover soms weer een dakpan-taping aangebracht.

De Fasci�tis Plantaris

Bij pijn aan de mediale voorzijde van het hielbeen onder de voetzool heeft men meestal te doen met een ontsteking van de voetpees. Soms zitten pijn en ontsteking midden onder de voetpees. Meestal ontstaan de klachten door overbelasting of het dragen van slecht schoeisel. De behandeling kan bestaan uit vermindering van de training, aanschaffen van nieuw (en beter) schoeisel of inlegzolen of het aan (laten) brengen van een ondersteunende, stabiliserende en corrigerende taping. Soms biedt een plaatselijke injectie soulaas.
[Ben hier niet bepaald een voorstander van i.v.m. kans op beschadiging van zenuwen en het feit dat hiermee de waarschuwingsfunctie van de zenuwen wordt verminderd: noot red.]
Als alle vormen van behandeling niet helpen zou een operatie overwogen kunnen worden.

Hielspoor (spina calcanei)

Drukpijn en pijn bij het belasten van de voet midden onder het hielbeen doet denken aan het bestaan van een hielspoor of een bursitus die dit spoor begeleid op de plaats van de aanhechting van de korte voetspieren. Zonder dat er van spoorvorming sprake is, berust deze pijnklacht nogal eens op het te laag zijn van de hak van de schoen van de pati�nt, wat een vermeerderde belasting aan de hielstreek oplevert.
[noot red.: dit zou ook kunnen gebeuren als de kuitspieren te kort/gespannen zijn]
De behandeling is overeenkomstig de aanpak van de plantaris fasci�tis.
[noot red.: een hielspoor is een haakvormig stukje bot/kraakbeenaangroei (meestal door irritatie vanwege overbelasting) onder het hielbeen (zie afb. punt A); bij lang aanhoudende klachten en bewegingsbeperkingen wordt er wel aan geopereerd]
(voor meer informatie, klik op Hielspoor en HielspoorSyndroom (uitgebreid artikel).

Ziekte van Server-Schinz

Pijn die aanwezig is - bij een kind van 9 tot 14 jaar - in de streek van de aanhechting van de achillespees doet denken aan het bestaan van een aandoening van de plaatselijke groeischijf (zie afb. punt C). De klachten reageren meestal goed op halvering van de belasting. Verder zal dan meestal geen behandeling nodig zijn.

Ziekte van K�hler / Ziekte van Freiberg

Dit is een groeistoornis van ��n der kopjes van de middenvoetsbeentjes (afb. punt C). Als er sprake is van een breuk op basis van acute of chronische overbelasting op dezelfde plaats, noemt men het 'de Ziekte van Freiberg' (zie afb. punt B). Vroegtijdige herkenning en behandeling gericht op de bescherming van de aangedane structuren, kan klachten op latere leeftijd voorkomen.

illustratie voor ziekte van K�hler & Freiberg en Marsfractuur

MarsFractuur

Bij aanwezigheid van pijn op de plaats van de schacht van ��n der middenvoetsbeentjes na acute of chronische overbelasting zal men aan een zgn 'marsfractuur' moeten denken (zie afb. punt A). [noot red.: dat is een scheur of breuk in ��n van de middenvoetsbeentjes] Behandeling door een arts is dan nodig, ofschoon ook in een aantal gevallen zonder medisch ingrijpen restloze genezing zal kunnen optreden. (voor meer informatie, klik op Marsvoet

Jones-Fractuur

Als aan de basis van het 5e middenvoetsbeentje de pijn bij plaatselijke druk verergert, evenals bij het optrekken van de laterale voetrand tegen weerstand in, kan dat wijzen op een zgn Jones-fractuur. De pati�nt geeft daarbij aan dat de klachten zijn ontstaan na het verzwikken van de enkel. Er is dan sprake van een afscheuringsbreukje t.p.v. de peesaanhechting van ��n van de spieren die normaliter het zwikken van de enkel voorkomen. Behandeling met een tapebandage kan afdoende zijn.

Tendovaginitis crepitans of stenosans

Pijn t.p.v. de achillespees, waarbij het op en neer bewegen van de voet gepaard gaat met knisperende (crepitatie), duidt op een ontsteking van de peesschede. Achter en onder de binnenste en buitenste enkelknobbel (mediale en laterale malleolus), aan de voorzijde van de enkel en onderbeen en op de voetrug komen dergelijke peesschedeontstekingen ook voor (zie fig.). Soms is de beweging daarbij sterk beperkt door een vernauwing (stenose) van de peesschede. Voor dit soort klachten is behandeling meestal onontkoombaar.

EnkelbandLetsels
zie ook EnkelDistorsie

Meestal zijn bij het verzwikken van de enkel (distorsie) de laterale enkelbanden geheel of gedeeltelijk beschadigd. De pijn wordt dan vlak voor of onder de laterale malleolus (enkelknobbel) aangegeven. Slechts in een klein aantal gevallen, m.n. als men na het ongeval helemaal niet meer kan staan op de aangedane zijde, is het zinvol om een foto te laten maken. Dat hoeft overigens niet meteen dezelfde dag te gebeuren. Voor het merendeel van de enkelbandletsels, zowel ernstig als minder ernstig, is een taping/bandage of enkelbrace de beste therapie .
[noot red.: maar wel met in acht neming van de ICER-regel (klik op ICER-regel).

Morton's Neuralgie

Soms wordt t.h.v. de kopjes van de middenvoetsbeentjes een zenuw ingeklemd. Daarbij zal de pijn in enkele tenen uitstralen. Het dragen van breder schoeisel kan voldoende zijn om de klachten te voorkomen. Anders is een injectie, dan wel operatie te overwegen (zie ook bij metatarsalgie in vorige artikel).
[noot red.: tegenstander van injecties tenzij absoluut onvermijdbaar; zie eerdere opmerking hierover]

Tarsale TunnelSyndroom

Compressie van een zenuwtak onder de binnenste malleolus staat bekend als het (achterste) tarsale tunnelsyndroom, waarbij de pijn en tinteling zetelt rond en onder de hiel, in de voetzool (vooral 's nachts), evenals gevoelsverlies van de voorvoet en zwakte van de voetspieren. Soms wordt ter behandeling plaatselijk een injectie gegeven [noot red.: daar zijn sommige artsen nogal snel mee, om maar van de klacht af te zijn], maar meestal zal een operatie nodig zijn om de zenuw vrij te krijgen.
Het zgn voorste tarsale tunnelsyndroom berust op compressie van een zenuwtak voorde enkel of t.h.v. de basis van het middenvoetsbeentje van de grote teen; meestal optredend na herhaalde enkeldistorsies en lokale contusie (kneuzing). Pijn en tinteling treden op in 1e of 2e teen of in de middenvoet (vooral 's nachts). De behandeling is identiek aan die van het achterste tarsale tunnelsyndroom.

Slotopmerkingen

Er moeten over het schoeisel nog enkele opmerkingen worden gen]maakt, die zowel voor gewoon als beroeps- en sportschoeisel gelden.
Verkeerd schoeisel kan de voet op verschillende manieren aantasten. Het opsluiten van de tenen wordt veroorzaakt doordat de schoenen te kort zijn. De oorzaak kan ook zijn dat de voet in de schoen naar voren schuift. Samensnoering van de voorvoet wordt veroorzaakt door te nauwe of te spitse schoenen. Het dragen van te hoge hakken betekent, dat beide voorgaande problemen zich kunnen voordoen en zorgen bovendien voor verplaatsing van het gewicht naar voren.
Dit kan in de voorvoet extreem hoge belastingen opleveren. Sommige schoenen hebben te weinig hoogte, ofwel voor de tenen ofwel voor de wreef. Abnormale slijtage van de schoen wijst op functionele of structurele afwijkingen, die eerder in dit artikel behandeld zijn.

Schoen- en voetproblemen kunnen overigens door overgewicht in de hand worden gewerkt. Het is zaak om dit goed in de gaten te houden en uit te bannen. Uiteraard zijn niet alle mogelijke en soms zeldzame oorzaken van voetklachten aan de orde gekomen in de beide artikelen. Bij twijfel over de oorzaak van de klachten is het nooit overbodig om advies van een arts in te winnen.

Dit artikel is, net als deel I, vrijwel ongewijzigd overgenomen uit het branche-orgaan van de NGS "SportMassage".

Naast het consulteren van een orthopaed, kan in eerste instantie ook heel goed een podotherapeut ingeschakeld worden voor onderzoek, behandeling en advies. Nadere info op de site van Nederlandse Vereniging van Podotherapeuten of van de therapeuten Lieke Schuts en Monique van der Kaa

- PREVENTIE is de beste REMEDIE -

Voetklachten deel I

(bekijk ook eens Voetelogie deel II)

Door Ed Hendriks

Inleiding

Voeten; ze dragen je hele lichaamsgewicht; ze kunnen in de loop der jaren geleidelijk van vorm veranderen en als je ze niet goed verzorgt gaan ze nog stinken ook.
Voeten; ze hebben heel wat te verduren en er kan ook heel wat aan mankeren. Overbelasting levert heel wat problemen op, maar te weinig belasting is ook weer niet goed. Ik zet e.e.a. op een rijtje wat er zoal fout kan gaan met onze 'stappers'.

Belastbaarheid en Belasting

Voetafwijkingen, maar meer nog de veel voorkomende voetklachten die daar het gevolg van kunnen zijn, worden op grond van aard en hun ontstaan ingedeeld in twee hoofdgroepen, t.w.:
1) Klachten die ontstaan als gevolg van biomechanische factoren
(biomechanica=bewegingsleer van levende wezens)
2) Klachten die hun oorzaak vinden in infecties/algemene ziekten/syteemziekten
(=ziekten van ��n soort weefsel in het hele lichaam).

Het is mogelijk dat een bepaalde aandoening in beide hoofdgroepen kan worden ondergebracht. Infecties of ziekten spelen namelijk niet altijd een rol bij het ontstaan van een aandoening. Biomechanische factoren daarentegen zijn wel altijd in het spel, omdat de voet bij het staan en lopen permanent betrokken is.
De normaal gebouwde voet is ruimschoots op z'n taak berekend, en is door oefening of training in staat zeer grote prestaties te leveren. Daarbij kan men denken aan verschillende takken van sport, zoals bijv. ballet en dansen.
Als men echter bedenkt dat het gehele lichaamsoppervlak op de voeten rust en bovendien slechts een klein gedeelte van de voet re�el gewichtdragend is, dan is het niet te verwonderen dat afwijkingen van de voet een belangrijk probleem kunnen vormen.
E�n der belangrijkste factoren voor het al dan niet ontstaan van klachten aan de voet is uiteindelijk dysbalans tussen de belasting en de belastbaarheid van de voet.

Diverse oorzaken van voetklachten

Overbelasting van de voeten kan ontstaan door een te hoog lichaamsgewicht, langdurige staande arbeid of veelvuldig dragen van zware voorwerpen. Het dragen van verkeerd schoeisel kan enerzijds leiden tot een verhoogde belasting, anderzijds tot een verminderde belastbaarheid. Van een verminderde belastbaarheid is sprake na een periode lang durende bedrust en na het verwijderen van een gipsverband van voet of onderbeen. In hoeverre abnormale voetvormen de belastbaarheid be�nvloeden zal later aan de orde komen.
Als de belasting van de voeten groter is dan de belastbaarheid blijven de klachten niet beperkt tot de voeten. Ook in het onderbeen, knie�n en rug treden dan vaak klachten op. Bij klachten in die regio's moet men dan ook altijd bedacht zijn op problemen met de voeten als veroorzakende factor. Dergelijke zaken vallen echter buiten bestek van dit artikel.
Als we ons beperken tot de voeten, is het toch moeilijk precies vast te stellen waar de klachten vandaan komen of hun oorsprong vinden. Mogelijk is er sprake van overrekking van de ligamenten, van abnormale druk op het kraakbeen in de gewrichten of van oververmoeidheid van de voetspieren. Bij alle vormen van de voet kunnen deze klachten voorkomen.

Elke voet kan geleidelijk van vorm veranderen oftewel 'doorzakken'.

Voetklachten kunnen ook ontstaan door afwijkingen in bloedvaten en zenuwen. Deze structuren kunnen lokaal worden beschadigd of ge�rriteerd. Vaker berusten afwijkingen in bloedvaten en zenuwen echter op chronische ziekten, zoals b.v. suikerziekte. Zodoende moet er bij onverklaarbare voetklachten altijd aan dergelijke aandoeningen gedacht worden.
Door eenzijdige en/of veelvuldige (repeterende) bewegingen komen in de sport soms zeer sporttak-specifieke letsels voor. In dit artikel zullen diverse afwijkingen, die in de praktijk van belang kunnen zijn, aan de orde komen. Eveneens zullen er de consequenties van worden aangegeven. Voor behandeling zal de pati�nt in veel gevallen tijdig een (huis)arts moeten raadplegen.

Aandoeningen Pijn in de voet kan soms plaatselijk zijn en door drukken ter plaatse worden opgewekt. Vaak wijst de plaats van de pijn in de voet al de weg voor de diagnose. Van dat moment moeten we in de praktijk dan ook gebruik maken, zowel bij de aandoeningen aan de voet, als bij sportletsels.

De Hallux Valgus

Hierbij wijkt de as van de grote teen met het voorste uiteinde af naar lateraal (buiten). Vaak gaat deze stand van de grote teen gepaard met vorming van een exostose (=botaangroeisel) aan het kopje van het middelvoetsbeentje. De as van het middelvoetsbeentje heeft daarbij vaak een afwijkende stand naar mediaal (binnen), zodat er in het gewricht op de overgang een grote knik ontstaat.
Deze aandoening is meestal uitgebreider dan de term doet vermoeden.
In het gevoerde stadium is de gehele voor- en middenvoet erbij betrokken. Een knikplatvoet kan zowel oorzaak als gevolg van de afwijking zijn en moet adequaat worden behandeld. Als dat nog mogelijk is, zal correctie van de afwijking worden nagestreefd, o.a. door het gebruik van een wig tussen de 1e en 2e teen.
In ernstige gevallen zijn aanpassingen aan het schoeisel nodig. Soms is een operatie onontkoombaar, maar het is van belang te weten dat daardoor niet altijd de symptomen van de hallux valgus verdwijnen.

Hallux Rigidus

De beweeglijkheid van de grote teen (de laatste drie kootjes) naar boven t.o.v. de middenvoet bedraagt normaal 90�. Als dit duidelijk minder is spreekt men van een hallux rigidus. Dit kan op slijtage (artrose)van het gewricht berusten. Daarbij is aanvankelijk alleen de afwikkeling van de voet bij het hardlopen en springen verstoord. Bij het normale lopen is een kleiner bereik voldoende en zullen pas bij fors toenemende beperking klachten optreden. Als de beweeglijkheid door behandeling (manuele therapie) niet meer te verbeteren is, kan het plaatsen van een afwikkelbalk onder de schoen uitkomst bieden. Uiteindelijk kan een operatie nodig zijn.

Hamer- en Klauwteenstand

Hamerteen
Bij een hamerteenstand ziet men een gebogen stand van het uiterste teenkootje in het laatste teengewricht. Als gevolg daarvan zijn de andere teengewrichtjes overstrekt.

Klauwteen

Bij de klauwteenstand ziet men een gebogen stand in de twee uiterste teengewrichtjes.

Het daarvoor liggende gewrichtje kan daarbij in stand vari�ren. Een bijzonderheid is de merkwaardige verkromming van de 5e teen, waarbij deze naar mediaal over de 4e teen heen ligt, die nogal eens gepaard gaat met een andere aangeboren afwijking die operatief moet worden behandeld.

Hamer en klauwtenen staan vrijwel nooit op zichzelf en worden m.n. vaker bij een holvoet of platvoet gezien. Bij dit soort afwijkingen kunnen likdoorns en slijmbeursontstekingen tot klachten leiden. De behandeling daarvan zal vrijwel altijd gecombineerd moeten worden met aanpassingen, gericht op de hol- of platvoet.

Haglundse Exostose

Daarbij ziet men aan de achterzijde van het hielbeen aan de laterale bovenzijde - waar de achillespees vastzit - een duidelijke verdikking. Deze is overigens niet op een r�ntgenfoto zichtbaar. Behandeling is alleen nodig als men er hinder van ondervindt. De verdikking zelf kan klachten geven in te nauw schoeisel met een scherpe of harde hielkap. Soms ontstaan er klachten in de achillespees of in de slijmbeurs ter plaatse. Als aanpassingen van het schoeisel onvoldoende baat geven, kan de verdikking operatief worden verminderd.

Ganglion en Bursitis

Een plaatselijke gladwandige bolvormige zwelling in de onderhuid kan op een ganglion of bursitus (slijmbeursontsteking) berusten.
Een ganglion is een bolvormige uitstulping van het kapsel van een gewricht of de schede van een pees. Een dergelijke uitstulping kan op een aandoening van dat gewricht op die pees(schede) duiden, maar is meestal onschuldig van aard.
Behandeling is dan ook alleen nodig, als men er hinder van ondervindt.
Een bursa is een kleine holte gevuld met vocht (gewrichtssmeer), die overal voorkomt op plaatsen met sterke wrijving en belasting, om die wrijving en belasting te verminderen. Op bepaalde plaatsen kunnen de bursae, t.g.v. irritatie vanwege b.v. overbelasting, ontstoken raken. Dan spreekt men van een bursitis, die deskundige behandeling door (huis)arts of specialist vereist.

Contractuur van Dupuytren

Een vaste, vaak onduidelijk begrensde zwelling in de voetzool, die soms met de huid is verbonden, doet denken aan een contractuur van Dupuytren (ook wel lederhuidziekte genoemd). Deze afwijking berust op een plaatselijk verdikte en verharde fascia plantaris (peesblad onder de voet). Zo nodig kan een speciale inlegzool worden aangemeten. Slechts in uitzonderingsgevallen zal operatief moeten worden ingegrepen.

Metatarsalgie

Pijn in de middenvoet of de bal van de de voet kan berusten op het feit, dat het middenvoetsbeentje van grote teen korter is dan de overige middenvoetsbeentjes.
Daarbij worden de kopjes van de 2e, 3e en 4e middenvoetsbeentjes overbelast.
Dat komt voor bij de platspreidvoet, holspreidvoet, hallux valgux en bij diverse sport- en beroepsletsels. Soms wordt t.h.v. de kopjes van de middenvoetsbeentjes een zenuw ingeklemd (zie verder bij Morton's Neuralgie in volgende artikel).

Sesamo�dis (probleem met de sesambotjes)

De sesambotjes - zo genoemd vanwege hun gelijkenis met sesamzaad - liggen in het peesblad van de spier die de grote teen naar beneden trekt. Bij pijn onder het kopje van het middenvoetsbeentje van de grote teen, die verergert bij druk ter plaatse en bovendien bij op-en-neer bewegen, moet men denken aan een ontsteking of stressfractuur van de sesambotjes. Als ontlasting met speciale inlegzooltjes in geen effect resulteert, kan worden overwogen het sesambotje operatief te verwijderen.

Jicht

Deze ziekte begint meest met een onverwachte pijnlijke zwelling van de basis van de grote teen. De huid is ter plekke blauwrood en strak gespannen. In het gewricht zijn dan kristallen afgezet. Na enige tijd worden de klachten, al dan niet door speciale behandeling, minder om na korte of langere tijd opnieuw (en vaak heviger) op te treden. Dan kunnen ook andere gewrichten worden aangedaan. Naast behandeling door de (huis)arts of specialist is een speciaal dieet nodig.

Artrose

Steeds toenemende gewrichtpijn en bewegingsbeperking kan berusten op een gewrichtsaandoening genaamd 'artrosis deformans' (gewrichtsslijtage met vervorming). Deze aandoening is eigenlijk goedaardig, maar kan toch leiden tot ernstige afwijkingen met minder- of invaliditeit tot gevolg. Het is vooral een aandoening van het gewrichtskraakbeen en kan spontaan of door een trauma (beschadiging) ontstaan.
De aandoening komt in de voet voornamelijk in het basisgewricht van de grote teen voor (zie hallux rigidus). Artrose aan de andere voetgewrichten en aan de enkel ontstaan eigenlijk alleen na beschadiging en als gevolg van chronische rheuma. De behandeling van arts en specialist is hoofdzakelijk gericht op pijnverlichting en herstel of verbetering van de gewrichtsfunctie.
[noot red.: echte verbetering, en nog minder, herstel van de aandoening zijn m.i. een illusie]

Likdoorns

Men kan onderscheid maken tussen harde, zachte, vasculaire en neurovasculaire likdoorns, waarbij altijd deskundige behandeling van zowel de likdoorn zelf, als onderliggende oorzaak vereist is. Bij harde likdoorns is de verdikking van de hoornlaag plaatselijk zeer sterk en ontstaat er een circumscriptie, harde kegelvormige prop, die zich als het ware in de onderlaag boort en daardoor vaak hevige pijn kan veroorzaken. Deze likdoorns vindt men vooral op de bovenzijde van een hamerteen, maar soms ook tussen de tenen.

Likdoorn op bovenzijde teen